Over eigenwijsheid, moed en de Eigen Vrije Wil.
Vorig jaar overleed mijn schoonmoeder Netty Veldkamp-Wieringa. Ze was voor ons gezin een ijkpunt, anker en thuishaven tegelijk. Maar Netty was veel meer dan alleen belangrijk voor ons. Ze is belangrijk geweest in de levens van duizenden anderen. Daarom deze ode.
Netty had de (tegenwoordig) ongekende gave om niet te oordelen over anderen, terwijl ze wel een sterke mening had. Ze noemde dat de EVW: de Eigen Vrije Wil. Zelf kunnen beslissen, ondanks alle beperkingen en invloeden van buitenaf, is haar leven lang een leitmotief geweest. Dat vereiste moed in de conservatieve milieus van de jaren vijftig en zestig; tegen de preciezen in kerk en familie; in de door mannen gedomineerde samenleving.
Toen haar gezondheid enkele jaren geleden sterk achterging, deerde dat haar nauwelijks. Ik ben niet erg ziek, zei ze (dat was ze wel). Flauwekul en Gedoe zei ze over de pijntjes, medicijnen en zorgtoestanden. Maar wat ze vervolgens zei typeerde Netty nog veel meer. Daar had Netty veel meer moeite mee dan de ziekte zelf. Ze was dan ook altijd bezig om anderen sterker te maken.
Afhankelijkheid is ook een vorm van ziekte.
Netty was vanaf de vroege jaren zeventig betrokken bij de oprichting en uitbouw van de hulplijn Vrouwen Bellen Vrouwen. Vrouwen konden bij de vrouwentelefoon terecht als ze te maken kregen met huiselijk geweld of intimidatie. Netty trainde de vrouwelijke vrijwilligsters en zat zelf ook aan de lijn.
Vanaf de jaren tachtig gaf ze les aan vrouwen in de Bijlmer Bajes. Dat waren bijeenkomsten voor vrouwen die nauwelijks naar school waren gegaan. In die jaren volgden tienduizenden vrouwen een cursus van Netty. Met als gevolg dat vrouwen gingen lezen, uit hun isolement kwamen, zelfstandig en mondig werden. De invloed van die cursussen op deze generatie vrouwen is enorm geweest. En Netty was een van de pioniers.
Daarna gaf Netty nog jarenlang taallessen aan vrouwen die nieuw in Nederland waren. In die talencursussen waren vorming en sociale integratie minstens zo belangrijk als het leren van Nederlands. En ook hier stimuleerde ze andere vrouwen om training te gaan geven.
Waar sommige vrouwen buiten op de barricaden stonden, deed zij dat binnen. Ze moedigde anderen aan om aan de slag te gaan. Dat haar naam niet in de vele boeken over het feminisme staat, heeft daar ongetwijfeld mee te maken. Iedereen kende haar en zij kende iedereen. Netty was informeel zeker een van de belangrijke vrouwen van de vrouwenbeweging. En toch merkte je dat nooit aan haar als je met haar sprak.
Dat ze een gezin had, een man en kinderen, dat wisten de meeste mensen wel. Ze was voor vrouwen, niet tegen mannen. Ze kon daarin een balans vinden: een gezin hebben én vechten voor de goede zaak. Ze heeft ons aangestoken, gestimuleerd en opgevoed om ook zelf beslissingen te nemen en niet klakkeloos anderen te volgen. Voor ons, en voor de vele duizenden vrouwen die ze in de loop der jaren heeft geholpen, leeft dat door.
Deze tekst is gebaseerd op de grafrede die ik voor Netty heb uitgesproken en op woorden van een oude vriendin van haar.